Gdanisko

Z Kwidzynopedia - encyklopedia e-kwidzyn
Gdanisko na przedwojennej pocztówce

Gdanisko, dansker, danzker – wieża sanitarno - ustępowa (pełniąca funkcję latryny). Występowała w zamkach średniowiecznych (przede wszystkim krzyżackich). Budowano ją w znacznej odległości od murów zamku i połączona była z nim długim, biegnącym na wysokości pierwszego piętra, gankiem. Ganek, określany też galerią miał formę krytego przejścia wspartego na arkadach). Budowano ją tak by wszystkie nieczystości ze znajdujących się w niej szaletów spadały do fosy. Była włączona w system obronny zamku, w niektórych przypadkach spełniając rolę dodatkowej wieży wysuniętej przed obwód obronny i wspomagającej obronę ze strony najbardziej wystawionej na atak.

Zachowane gdaniska znajdują się np. na zamkach w Malborku, Kwidzynie (najdłuższe w Europie), Gniewie, Toruniu (jedyna część zamku zachowana w całości), Kowalewie Pomorskim (zachowany fragment). Ciekawym rozwiązaniem był sposób oznaczenia drogi do gdaniska na zamku malborskim. Kierunek wskazywały tam swoimi ogonami rzeźby diabełków.

Sporną kwestią jest etymologia nazwy wieży. Niektórzy uważają, jakoby nazwa była próbą poniżenia dobrego imienia Gdańska, które to miasto wielokrotnie sprawiało kłopoty i buntowało się przeciwko krzyżakom. Inna teoria mówi o wpływach języka pruskiego, w którym "dansk" miał oznaczać mokry, wilgotny.

Wieża ta wznosi się na wysokość 34,50 m. Jej szerokość wynosi 8,75 m. Posiada pięć przęseł krytych gankiem o długości 55, 24 m i szerokości 4,75 m, prowadzącym z zachodniego skrzydła zamku do wieży. Filary mają wysokość 8,50 m, a zachodni filar ma wysokość 13 m. Pod nią przepływał niegdyś strumień zabierający nieczystości.

Pod jednym z filarów umiejscowiony był niegdyś mały budynek (widoczny na starych pocztówkach) niewiadomego przeznaczenia, po którym pozostał tylko ślad na murze i zniszczone, prowadzące do niego schody.


Galeria